Close

Da je prihvaćen dokazano najprecizniji kalendar našeg genijalnog naučnika Milutina Milankovića, mnoge praznike ne bismo obeležavali po danas važećim datumima.

Otkako je postao, čovek je imao potrebu da se u svojim svakodnevnim aktivnostima ravna prema nekim odredišnim tačkama u prostoru i vremenu. Prvi ljudi oslanjali su se isključivo na ono što vide – izlazak i zalazak sunca, da bi potom osetili potrebu da malo bolje i dublje proniknu u tajne vremena.

Još je starim Egipćanima bilo poznato da se Sirijus, najsjajnija i najveća zvezda, pojavljuje na nebu pa nestaje. S pojavom Sirijusa, reka Nil je plavila a s njenim nestankom, Nil je ostavljao plodni mulj i time Egipćanima donosio plodne žetve. Brojanjem dana od jedne pojave Sirijusa do druge, utvrdili su da traje 365 dana i taj period proglasili godinom. Tokom perioda od 1460 godina, uočili su da su zakasnili za sunčanom godinom punu godinu ili 365 dana. Taj period nazvan je Sotisov period. Egipćani su zatim počeli da broje dane od jednog do narednog pojavljivanja Sirijusa i izbrojali prve godine 365 dana. Prilikom drugog brojanja, ustanovili su opet 365 dana, kao i treće godine. Tokom brojanja četvrte godine, pokazalo se 366 dana. Time su vremenski period između dva sjaja Sirijusa proglasili godinom i znali da traje 365 dana.

Tek 238. godine p. n. e., Egipćani su se usudili da reformišu svoj kalendar uvođenjem svake četvrte godine za prestupnu, u trajanju 366 dana. Taj prestupni dan proglasili su svecem dobrotvornih bogova. Uvođenje kalendara s prestupnom godinom 7. marta 238. godine p. n. e., u nauci je nazvano Kanopski edikt, po mestu Kanopu pored Aleksandrije, gde je izrađen. Najnovijim merenjima utvrđeno je da godina traje nešto kraće ─ 365 dana, 5 sati, 48 minuta i 48 sekundi.

Egipćani su takođe primetili da se između dva uzastopna sjaja Sirijusa pojavljuje mesec 13 puta s 12 vremenskih segmenata, mesečeve mene (mlad mesec, prva četvrtina, druga četvrtina, pun mesec, svaka u trajanju od po 7 dana). Tako je u skladu s mesečevim menama određen broj dana u nedelji (7), broj nedelja u mesecu (4) i broj meseci u godini (12).

Vavilonci su poznavali pet planeta Sunčevog sistema (Merkur, Venera, Mars, Jupiter i Saturn) i zajedno sa Suncem i Mesecom smatrali su ih božanstvima pa su zato svakom nebeskom telu posvetili po jedan dan u sedmici. Nedelja je posvećena Suncu, ponedeljak ─ Mesecu, utorak ─ Marsu, sreda ─ Merkuru, četvrtak Jupiteru, petak ─ Veneri i subota ─ Saturnu. Dalja vremenska podela dana na sate, minute i sekunde nije vezana ni za kakva kretanja u kosmosu.

Kalendar ─ merni instrument za vreme

Godine 46. p. n. e., u poseti Juliju Cezaru u Rimu boravila je egipatska kraljica Kleopatra, u čijoj pratnji je bio i astronom Sosigen. Julije Cezar je od Kleopatre zatražio da egipatski naučnici izrade kalendar koji će važiti i za njegovo carstvo. Sosigen je izradio kalendar po uzoru na egipatski, prema kome godina traje 365,25 dana i deli se na 12 meseci. U čast Julija Cezara nazvan je julijanski a sedmi mesec u godini nazvan je po njemu juli. Nesto kasnije, i osmi mesec je dobio ime ─ po Avgustu, Cezarovom nasledniku, zaslužan za najsjajniji period u rimskoj istoriji. Da bi uskladio novi kalendar sa onim iz 238. godine p. n. e. i kretanjem Zemlje oko Sunca, Sosigen je odredio da nova godina počinje 1. januara (dan kada je Zemlja najbliža Suncu u svojoj putanji), umesto do tada važećeg 25. marta. Po logici, isti kalendar mogao bi se ravnopravno zvati i Kleopatrinim.

Gregorijanski kalendar – tačna mera protoka vremena

Prvim preciznijim merenjima, utvrđeno je da vreme obilaska Zemlje oko Sunca traje 365 dana, 5 sati, 48 minuta i 46 sekundi. Prema tome, sunčana godina kraća je od julijanske godine za 11 minuta i 14 sekundi. Zbog toga je za narednih 128 godina sunčana godina pobegla julijanskoj za jedan dan; u 16. veku ta razlika je dostigla brojku od 10 dana. To je bio povod za reformu julijanskog kalendara, te je rimski papa Gregor XIII naredio da novi kalendar stupi na snagu 1582. godine. Deset dana zaostajanja julijanske za gregorijanskom godinom, za period od 46. godine p. n. e. do 1582. godine, izvršeno je na taj način što je iza četvrtka 4. oktobra 1582. petak bio 15. oktobar iste godine. Ovaj kalendar nazvan je gregorijanskim i danas je važeći u skoro celom svetu.

Po gregorijanskom kalendaru na svakih 128 godina nastupa kašnjenje kalendarske godine za stvarnom sunčanom godinom za jedan dan, zbog one vremenske razlike od 11 minuta i 14 sekundi godišnje, što se kompenzuje time da godine na kraju vekova čije prve dve cifre nisu deljive sa 4 bez ostatka nisu prestupne (na primer 1700, 1800, 1900, 2100. itd.), a prestupne su vekovne (sekularne godine, godine koje se završavaju s dve nule) godine čije su prve dve cifre deljive sa 4 bez ostatka (na primer 1600, 2000, 2400. itd.). Gregorijanski kalendar, prema tome, u 400 godina ima 3 prestupne godine manje od julijanskog pa je tačniji i ima važnost za narednih 3300 godina.

Zaostajanje julijanskog kalendara za gregorijanskim u narednim vekovima stvorilo je vremensku razliku od 13 dana, što je dovelo do razmimoilaženja hrišćanskih kalendara, u prvom redu kod izračunavanja tzv. pokretnih praznika (Uskrsa i dr.). Odlukom Prvog vaseljenskog sabora u Nikeji 325. godine, ustanovljeno je da Uskrs, kao pokretni praznik, pada u prvu nedelju posle punog meseca nakon prolećne ravnodnevice a da pri tom ne sme da se poklopi s judejskom Pashom. Prema tome, najraniji mogući datum Uskrsa je 22. mart a najkasniji 25. april.

U vreme reforme kalendara po papi Gregoriju, većina pravoslavnih zemalja bila je pod Turcima, zbog čega nisu bile u mogućnosti da prihvate datu reformu. Time je došlo do ozbiljnih podela među hrišćanskim svetom. Ipak, pravoslavni svet je većinom prihvatio gregorijanski kalendar posle Prvog svetskog rata, Jugoslavija 1919, Grčka 1923, a zatim Bugarska i Rumunija. Grčka je prva izjednačila crkveni i državni kalendar, što je 1924. godine dovelo do podele, izdvajanja tzv. starokalendaraca koji su osnovali zajednicu „Pravih pravoslavnih hrišćana“. Engleska, Vels, Irska i zemlje Komonvelta prihvatile su gregorijanski kalendar još 1752. godine; do tada je Nova godina bila 25. marta. Za sada se julijanskim kalendarom služe još samo srpska, ruska i jerusalimska crkva.

Milutin Milanković najpreciznije izračunao protok vremena

Naš genijalni naučnik Milutin Milanković, matematičar, astronom, klimatolog, geofizičar, građevinski inženjer, doktor tehničkih nauka, pored ostalih ogromnih doprinosa, tvorac je i do sada najpreciznijeg kalendara. Njegov kalendar, predložen 1923. na Svepravoslavnom kongresu u Carigradu., predstavlja zapravo reviziju julijanskog kalendara. Skoro da je identičan gregorijanskom uz jednu briljatnu korekciju. Naime, drugačije se određuje koja sekularna godina je prosta a koja prestupna. Sekularne su one godine kojima se završavaju vekovi. Ili, one koje se završavaju s dve nule.

Po gregorijanskom kalendaru prestupne su samo one sekularne godine deljive sa 400. Na primer, 2000. je bila prestupna ali 2100. biće prosta. Takođe, 2800. je prestupna. Po Milankovićevom kalendaru, svaka sekularna godina koja pri deljenju s 9 daje ostatak 2 ili 6 je prestupna, a ostale sekularne godine su proste.

Dokazano je da Milankovićev kalendar odstupa oko 2.8 sekundi od današnje dužine trajanja srednje tropske godine, što je zaista impozantna preciznost. Naime, potrebno je da prođe preko 30000 godina pa da ovaj kalendar odstupi samo za jedan dan.

Uprkos osporavanjima za života, Milankovića je istorija postavila na mesto koje mu pripada u plejadi veličanstvenih umova. NASA, u svojoj ediciji „Na ramenima giganta“ svrstala je Milankovića među 15 najvećih umova svih vremena u oblasti nauke o Zemlji.

 

 

Ostavi svoj komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su obeležena sa *