Tradicija graditeljskog zanata – istorijat graditeljstva
Ljudi današnjeg doba sa čuđenjem stoje pred takvim građevinama koje su preživele stoleća pa i milenijume. One su svedoci sposobnosti i hrabrosti nekadašnjih graditelja.
U Nemačkoj se oko 800. godine naše ere javlja prvo razdoblje graditeljskog stila romantika (800-1250). Karakterišu ga manastiri i crkve koje su građene sa velikim kružnim lukovima, debelim zidovima i tornjevima, koje služile i za odbranu. To su bili prvi znaci graditeljskog zanata. U gradovima počinje razvoj slobodnog zanatstva, a javljaju se i strukovne organizacije (cehovi). Njihov ugled brzo raste što su oni dopunjavali i svojim odelima sa zasebnim omblemima za svaku struku.
U daljim periodima srednjeg veka, tokom izgradnje crkava i katedrala, sve više do izražaja dolaze vertikalne linije sa oslobađanjem zatvorenih zidova. Prozori i kapije se pokrivaju šiljastim lukovima, a unakrsni svodovi se podupiru stubovima. To je vek gotike (1250-1530) i u to doba se razvija i gradnja objekata sa drvenim skeletima.
Erfurtska katedrala
Najvažnije zanatlije tokom gradnje crkava u gotskom stilu u srednjem veku su bili majstori za klesanje kamena (kamenoresci), koji su se ujedinjavali u strukovna udruženja. Tokom izgradnje velikih katedrala (Strassburg, Köln) sa generaciju na generaciju su se čuvala i predavala tajne zanata, kao i ostala tehnička i umetnička znanja i graditeljsko iskustvo.
U kasnijem srednjem veku podjednak značaj sa gradnjom crkava dobija i tzv. svetska gradnja velikih kraljevskih palata i gradskih većnica.
U novom veku se javlja renesansa (1530-1600) koja posebno ističe horizontalne linije, a barok (1600-1800) neguje oblike zamaha i pokreta sa oslikavanjem unutrašnjih prostora. Barokne građevine su zahtevale sadejstvo više različitih građevinskih struka kao što su: zidari, klesari, moleri, slikari, vajari, staklari, tesari, stolari, kao i montažeri za skele i stalke.
Na kraju 18. veka javlja se nova promena stila u građevinarstvu. Koreni novog doba doseže nazad sve do klasične grčke i rimske graditeljske umetnosti. U klasicizmu (1800-1850) je karakteristično jasno i vrlo čisto rasčlanjivanje različitih oblika objekata. XIX vek, sa svojom umetničkom revolucijom, donosi i u graditeljstvu korenite promene. Novi graditeljski materijali, kao što su: cement, beton, čelik, armirani i prena-tregnuti beton, kao i proučavanje njihovih osobina i mogućnosti primene, dovelo je do pojave novih konstrukcija i oblika građevina
REZIME – Paralelno sa razvojem kulture i tehničkih saznanja menjala se i tehnologija gradnje, kao i karakteristike i oblici objekata. Dobar osećaj za konstrukciju i stručno izvođenje u svakom graditeljskom dobu su bili osnova za velika graditeljska ostvarenja.
SAČUVANE VREDNOSTI
Poslednjih decenija u našim gradovima i selima porušene su mnoge stare građevine. Tokom razvoja gradnje, koje je često povezano sa saniranjem većih povezanih područja, dešavalo se da nestanu čitavi delovi grada zajedno sa svojom kulturom i socijalnom strukturom. Tom prilikom nestajala su značajna graditeljska predanja i za njih vezana strukovna znanja. Na sreću, zadnjih godina su se desile i značajne promene na tom planu, pa se takve građevine tretiraju kao istorijske vrednosti i čine se napori za njihovo spašavanje. Međutim, nova građevinska znanja i iskustva se ne mogu jednostavno primeniti na obnavljanje i restaruaciju takvih objekata. Za takve radove potrebno je poznavanje strukovnih predanja i staru tehniku gradnje.
Tako je, na primer, izgradnja i zidanje lučnih svodova danas skoro zaboravljena, pa je tim pre neophodno postojeće građevine sa takvim svodovima sačuvati. Za gradnju takvih lukova potrebno je veliko iskustvo i stručno znanje iz oblasti gradnje i statike.
Tokom obnavljanja zgrada sa drvenim skeletom velika se pažnja obraća na materijal za obnavljanje zidova. Najkritičnija mesta su spajanja zidova sa drvenim skeletom. Prilikom obnavljanja zidova od ilovače najčešće se nestručnim postupkom koriste neodgovarajući materijali, pa su nastale greške neminovne.
I za pokrivanje krovova su takođe korišćeni prirodni materijali iz okoline izgrađenog objekta. Ponekad su za krovove sa šindrom korišćena meka vlaknasta drva, a ponekad su to bile kamene ploče iz najbliže okoline. U severnoj Nemačkoj su, na primer, za pokrivanje krovova koristili slamu ili trsku. Zato prilikom obnavljanja takvih objekata mora se voditi računa o osobinama tih materijala.
STARA STRUKOVNA PREDANJA
Ni u jednoj grani industrije i zanatstva nisu tako značajno sačuvanja stara strukovna predanja kao u građevinarstvu. Nekadašnji običaji i predanja prisutna su i pri obrazovanju današnjih mladih zanatlija. Posle svečanog ispraćaja svršeni mladi zidari (kalfe), u prepoznatljivoj odeći polaze na putovanja (pečalbu) da bi se upoznali sa običajima i načinom rada i u drugim zemljama.
Uobičajene svečanosti sa buketima cveća i podizanjem majskog drveta (zeleno granje) na završen objekt održavaju se i dan danas. Kada se završi krov i zgrada dobije konačan oblik mladi tesari ističu zeleno granje i izgovaraju prigodne izreke koje se odnose na dobrobit nove zgrade i budućih stanara.
REZIME – Obnavljanje i čuvanje starih i vrednih građevina je važan zadatak današnjice. Uslov za besprekoran i stručan rad na restauraciji takvih objekata je poznavanje stare tehnike gradnje i osobine ugrađenih materijala.